Een bloedtest geeft artsen een kijkje in wat er in jouw lichaam gebeurt. Met een kleine hoeveelheid bloed kunnen zij veel te weten komen: van de werking van je organen tot het gedrag van je afweersysteem. Veel mensen vinden zo’n onderzoek spannend of weten niet precies wat er gemeten wordt. Toch is het een van de meest gebruikte onderzoeken in de gezondheidszorg, en het is veel minder ingewikkeld dan het klinkt.
Wat er allemaal in je bloed zit
Bloed bestaat uit meer dan alleen een rode vloeistof. Het bevat rode bloedcellen die zuurstof vervoeren, witte bloedcellen die je beschermen tegen ziekteverwekkers, bloedplaatjes die zorgen dat wonden stoppen met bloeden, en plasma als vloeibare drager van dit alles. De witte bloedcellen zijn zelf ook weer onderverdeeld in verschillende typen. Zo zijn er lymfocyten, monocyten, neutrofiele granulocyten, eosinofiele granulocyten en basofiele granulocyten. Elk type heeft een eigen taak in het afweersysteem. Een normale waarde voor witte bloedcellen ligt tussen de 4 en 10 miljard cellen per liter bloed. Als dit getal te hoog of te laag is, kan dat wijzen op een infectie, een aandoening van het beenmerg of een andere oorzaak.
Wat er tijdens een bloedafname gebeurt
Bij een bloedafname prikt een laborant of verpleegkundige een naald in een ader, meestal in de binnenkant van je elleboog. Het bloed wordt opgevangen in kleine buisjes met een gekleurde dop. Die kleur staat voor het type onderzoek dat gedaan wordt. Soms ben je na een paar seconden al klaar, soms duurt het iets langer als er meerdere buisjes gevuld moeten worden. Sommige onderzoeken vragen om nuchter te zijn, wat betekent dat je een aantal uren van tevoren niets gegeten of gedronken hebt, behalve water. Dat heeft te maken met stoffen als glucose en vetten die na het eten tijdelijk stijgen in het bloed en de uitslag kunnen beïnvloeden.
Welke waarden er gemeten worden
Een standaard bloedonderzoek kijkt naar verschillende onderdelen tegelijk. Het hemoglobinegehalte zegt iets over de hoeveelheid zuurstofdragers in je bloed. Een te lage waarde kan wijzen op bloedarmoede. De nierfunctie wordt gemeten via creatinine, en de leverfunctie via leverenzymen. Cholesterol geeft informatie over de vethuishouding en het risico op hart en vaatziekten. Schildklierhormonen vertellen hoe actief je schildklier werkt. Naast al deze metingen kijkt een arts ook naar de verhouding tussen de verschillende typen witte bloedcellen. Als basofiele granulocyten of andere cellen buiten het normale bereik vallen, kan dat een aanwijzing zijn voor een allergische reactie, een ontsteking of een andere aandoening.
Hoe de uitslag werkt en wat je ermee kunt
De uitslag van een bloedanalyse bestaat uit getallen met bijbehorende referentiewaarden. Die referentiewaarden geven aan wat normaal is voor de meeste mensen. Een waarde buiten dat bereik betekent niet automatisch dat er iets ernstig aan de hand is. Leeftijd, geslacht, medicijngebruik en zelfs het tijdstip van afname kunnen een rol spelen. Daarom bespreekt een arts de uitslag altijd in samenhang met je klachten en je persoonlijke situatie. Soms is één afwijkende waarde genoeg reden voor verder onderzoek, soms ook niet. De uitslag is geen oordeel op zichzelf, maar een onderdeel van een groter beeld. Als je zelf toegang hebt tot de uitslag via een patiëntenportaal, is het slim om altijd vragen te stellen aan je arts voordat je conclusies trekt.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat de uitslag klaar is?
De meeste uitslagen van een bloedonderzoek zijn binnen één tot drie werkdagen bekend. Sommige uitslagen zijn al dezelfde dag beschikbaar, terwijl bijzondere of gespecialiseerde tests soms langer duren. Je arts of het laboratorium kan je vertellen wanneer je de resultaten kunt verwachten.
Moet je altijd nuchter zijn voor een bloedafname?
Niet voor elke bloedafname is het nodig om nuchter te zijn. Het hangt af van wat er gemeten wordt. Voor glucose en bepaalde vetwaarden zoals cholesterol wordt vaak gevraagd om vier tot twaalf uur van tevoren niets te eten. Voor andere metingen, zoals een algemeen bloedbeeld, maakt nuchter zijn minder verschil. Je arts of de afnamelocatie laat je van tevoren weten of dit van toepassing is.
Kan je zelf een bloedtest aanvragen zonder doktersverwijzing?
In Nederland kun je via bepaalde laboratoria of gezondheidsplatforms zelf een bloedonderzoek aanvragen zonder tussenkomst van een huisarts. Je betaalt dan zelf de kosten, want de zorgverzekering vergoedt dit meestal niet. Een arts is wel nodig voor de juiste interpretatie van de uitslag, zeker als er afwijkende waarden zijn.
Wat betekent het als witte bloedcellen te laag zijn?
Een te laag aantal witte bloedcellen wordt leukopenie genoemd. Dit kan komen door een infectie zoals griep, door bepaalde medicijnen of door een minder goed werkend beenmerg. Witte bloedcellen zijn belangrijk voor je afweer, dus bij een te laag aantal ben je gevoeliger voor infecties. Een arts onderzoekt de oorzaak voordat er verdere stappen worden gezet.
